"Informacioni është oksigjeni i demokracisë”, ka thënë dikush një herë. Çdokush ka të drejtë të kërkojë, pranojë dhe të shpërndajë informacion dhe ide. Pa atë të drejtë, nuk mund të ketë kontroll efektiv të Qeverisë, p.sh. është jashtëzakonisht e vështirë të kemi një qeveri të përgjegjshme, dhe është jashtëzakonisht lehtë të mbulohet korrupsioni. Pa këtë të drejtë, është e pamundur që të votohet lirshëm.
 
Këto janë vetëm disa nga termat themelor që përdoren që të arsyetojnë ekzistencën e legjislacionit të Qasjes në Informata. Qasja në informata në masë të madhe trajtohet si një nga drejtat themelore të njeriut. Mbi të gjitha, Neni 19 i Deklaratës Universale të Drejtave të Njeriut, thotë:

Secili ka të drejtë për lirinë e opinionit dhe të shprehurit; e drejta përfshin lirinë që të mbaj opinionet pa ndërhyrje dhe të kërkojë, pranojë dhe të shpreh informacion dhe ide nëpërmes çfarëdo lloj mediumi pa dallim kufijsh

Megjithatë, e drejta për qasje në informata dallon nga të drejtat tjera që kanë të bëjnë me lirinë e informimit, pasi që ajo avokon pjesëmarrje aktive të zotëruesve të asaj të drejte, të cilët kanë të drejtë të kërkojnë informacionin, dhe jo vetëm të presin në formë pasive të për informacion të vij tek ai/ajo.

Në të shumtën e rasteve, kjo nënkupton të mirret iniciativë, të qenurit aktiv, dhe në të njëjtën kohë e barabartë me atë të drejtë, pavarësisht nëse kërkuesi i informaconit është një individ apo përfaqësues i medias.

E drejta e parë e këtij lloji zyrtarisht u njoh dhe u nxjerr me ligj në Suedi, rreth 200 vite më parë, dhe më vonë u shpërnda në pjesën tjetër të Skandinavisë, mëpastaj në SHBA, Evropë dhe në pjesën tjetër të botës. Gjermania, në anën tjetër, ende nuk ka një legjislacion të duhur federal.

Për shtetet në rajon, kjo është një e drejtë relativisht e re, një risi e epokës demokratike që ka filluar pas rënies së murit të Berlinit. Megjithatë, agjencitë qeveritare dhe dhe administrata publike lufton fuqishëm kundër paraqitjes së saj, dhe në shumicën e rasteve mbetet e pakapshme dhe jotransparente si gjithmonë. Në realitet, ende ka shtete në rajon që ende nuk kanë legjislacion në qasjen në informacion (Maqedonia, Mali i Zi).

Në vazhdim është një prezantim i shkurtër i gjendjes në rajonin e Evropës Juglindore.

06.06.2008 Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Hulumtuese – BIRN – dënon ashpër sulmin ndaj ekipit të emisionit ‘Jeta në Kosovë’, nga ana e sigurimit të Këshillit Gjyqësor të Kosovës.

28.05.2008 Me anë të një deklarate Asociacioni i Gazetarëve Profesionistë të Kosovës (AGPK) shpreh pakënaqësinë për sjelljet jokorrekte që u bëhen shpesh gazetarëve nga shërbyes civil të institucioneve të qeverisë së Kosovës. Rasti më i fundit është ai i ofendimit të rëndë që i është bërë dje gazetarit të gazetës ‘Lajm\' Alban Selimi nga një shërbyes i lartë civil në Ministrinë e Shëndetësisë, thuhet në deklaratë.

26.07.2006 Instituti për Demokraci dhe Relacione Etnike i Kosovës – IDERK, ka bërë publike anketën: Kredibiliteti i mediave të shkruara kosovare. Anketimi dhe intervistimi është kryer ndërmjet datave 15 dhe 28 qershor të vitit 2006 me 1111 qytetarë (911 anketa dhe 200 Intervista /Face to Face/ në shtëpi për shtëpi me: shitës të gazetave ditore/ me qytetarë kosovarë të ndarë në pesë grup mosha.

21.10.2005 Paris - Organizata për lirinë e shtypit Reporterët pa kufi, ka nxjerrë raportin e përvitshëm mbi lirinë e shtypit në botë. Shqipëria ka shënuar këtë vit një rënie, duke u renditur 12 vende më poshtë se vitin e kaluar. Ndërkohë Kosova për herë të parë shfaqet në raportet e kësaj organizate, në vend të 100 nga 167 vende gjithsej, pra me probleme të shumta për sa i takon shtypit. Një ndër arsyet është vrasja e gazetarit të së përditshme 'Bota sot', Bardhyl Ajeti në qershor të këtij viti.