Shoq�ria Civile n� Shqip�ri

16 Shkurt 2007

Sipas Natasha Pepivani, specialiste n� Ministrin� e Pun�s dhe ��shtjeve Sociale p�r sektorin e OJQ-ve num�roheshin at�her� mbi 700 shoqata, nd�rsa sot ky num�r e ka kaluar numrin 1000, por vet�m 150 jan� aktive dhe t� fuqishme n� aktivitetet e tyre.

Mund t� p�rmendim sh�rbimet q� jan� ofruar nga organizatat e shoq�ris� civile p�r publikun e gjer� n� p�rgjith�si dhe shtresat n� nevoj� n� ve�anti. Kapacitetet e sektorit jo-fitimprur�s kan� pasur nj� rritje t� jasht�zakonshme p�r sa i p�rket p�rgatitjes s� drafteve, propozimeve dhe lobimeve p�r ligjet dhe politikat n� nivel lokal dhe qendror, si Kushtetuta e Shqip�ris�, Strategjia Komb�tare p�r Zhvillim Social Ekonomik, Strategjia p�r Decentralizimin e Pushtetit Vendor, etj; fush�n e k�rkimit dhe dokumentimit; at� t� monitorimit dhe mbrojtjes s� t� drejtave t� njeriut, p�rfshi k�tu edhe vot�n e lir�; dhe n� vitet e fundit luft�n kund�r trafikut dhe korrupsionit.

Legjislacioni shqiptar p�r krijimin dhe regjistrimin e OJF-ve lejon �do person fizik apo juridik, shqiptar apo i huaj t� krijoj� nj� organizat� jo-fitimprur�se. T� gjitha organizatat jo-fitimprur�se ushtrojn� aktivitetin e tyre n� m�nyr� t� pavarur nga shteti.

Organizatat jo-fitimprur�se m� an�tar�sim krijohen n� baz� t� vullnetit t� lir� nga t� pakt�n pes� personave fizik� ose dy personave juridik�, kurse organizatat jo-fitimprur�se pa an�tar�sim si fondacionet dhe qendrat krijohen nga nj� ose m� shum� persona ose me testament.

Dokumentet q� k�rkohen p�r krijimin e nj� OJF-je n� Shqip�ri jan� tre: k�rkesa e regjistrimit, akti i themelimit dhe statute. Regjistrimi b�het n� gjykat� dhe gjykata vendos brenda 15 dit�sh nga data e depozitimit t� k�rkes�s n� gjykat�.

Organizatat jo-fitimprur�se t� huaja kan� t� drejt� t� ushtrojn� aktivitete t� vazhdueshme apo t� p�rkohshme n� Republik�n e Shqip�ris�, n� p�rputhje me legjislacionin shqiptar me t� nj�jtat kushte t� organizatave jo-fitimprur�se vendase.

Organizatat e shoq�ris� civile n� Shqip�ri vazhdojn� t� jen� nj� grup i ngusht� individ�sh me lidhje t� dob�ta t� dob�ta an�tar�sh, klient�sh dhe me publikun. Kjo af�rsi �sht� nj� nga faktor�t kryesor� negative q� po prish imazhin publik t� sektorit dhe mjaft shpesh ngrihen pyetje p�r legjitimitetin e tyre.

Organizatat e shoq�ris� civile jan� pothuajse plot�sisht t� varura nga donacionet e huaja. Kjo var�si ngre pyetjen p�r aft�sin� e tyre n� vazhdim�sin� e mbijetes�s n� t� ardhmen e af�rt, por edhe pavar�sin� e tyre n� hartimin e strategjive dhe vendosjen e prioriteteve n� p�rgjigje t� nevojave t� asaj pjese t� publikut qe ato p�rfaq�sojn�.

Legjislacioni aktual konsiderohet p�rgjith�sisht pozitiv p�r zhvillimin e sektorit t� OJF-ve. Por nd�rsa ligji �sht� gjer�sisht i drejt� dhe i p�rshtatsh�m, aktet n�nligjore q� do ta b�nim at� t� zbatuesh�m mbeten t� paqarta. Nj� nga mang�sit� �sht� edhe fakti q� regjistrimi i organizatave t� shoq�ris� civile b�het n� m�nyr� t� centralizuar n� Tiran�.

Ndon�se OJF-t� nuk paguajn� taksa p�r grantet q� marrin, p�rfaq�suesit e sektorit mendojn� se OJF-ve u takojn� edhe shum� leht�sira t� tjera fiskale p�rpos atyre q� parashikon ligji aktual. Por nevoja q� ndihet m� s� shumti ka t� b�j� me qart�simin e kuadrit ekzistues t� taksave p�r sektorin.

Legjislacioni lejon OJF-t� t� gjenerojn� t� ardhura nga sh�rbimet e ofruara dhe u jep atyre t� drejt�n q� kontraktojn� n� prokurimet me fondet publike.

Me gjith� arritjet q� kan� OJF-t� lidhur me zbatimin e ligjeve t� fush�s dhe zbatimin e rregullave t� transparenc�s, shum� m� tep�r mbetet p�r t�u b�r�. Donator�t kan� dh�n� fonde t� konsiderueshme p�r trajnimin e OJF-ve n� drejtim t� menaxhimit financiar dhe transparenc�s s� organizatave. Po ashtu, jan� rritur kapacitetet n� lidhje me menaxhimin e organizat�s n� p�rgjith�si dhe t� stafit n� ve�anti, vendosjen e procedurave t� qarta t� brendshme dhe krijimin e kultur�s s� qeverisjes me borde, etj.

Kultura e vendosjes s� sistemeve efikase t� menaxhimit financiar ka filluar t� z�r� rr�nj�, por do t� duhet shum� koh� p�rpara se t� kthehet n� norme. Numri i OJF-ve me sisteme t� p�rshtatshme financiare dhe q� iu n�nshtrohen auditimeve t� rregullta po vjen duke u shtuar, por shumica e OJF-ve vazhdojn� t� jen� deficitare n� k�t� drejtim. Abuzimi financiar ndeshet jo rrall� ngaq� sektori i OJF-ve nuk �sht� i imunizuar nga korrupsioni q� ka molepsur shoq�rin� shqiptare.

Imazhi publik i OJF-ve ndon�se ngadal�, vazhdon t� p�rmir�sohet. P�rgjith�sisht imazhi i sektorit shtremb�rohet nga mediat partiake q� i trajtojn� ngjarjet me ngjyrat q� iu p�rshtatet interesave politike t� partis� q� mb�shtesin, por edhe nga deformimet q� mbart vet� sektori, si� �sht� edhe fakti q� publikimi i raporteve vjetore n� vend q� t� jet� rregull p�r sektorin vazhdon t� mbetet p�rjashtim.

Sipas ligjit aktual burimet e t� ardhurave p�r nj� organizat� jo-fitimprur�se jan� t� ardhura nga grante dhe donacione t� ofruara nga subjekte private ose publike, t� vendit apo t� huaja si dhe t� ardhura nga aktiviteti ekonomik dhe asetet n� pron�si t� organizatave jo-fitimprur�se.

Organizatat jo-fitimprur�se sigurojn� t� ardhura nga burime t� njohura nga ligji dhe i shpenzojn� ato vet�m p�r t� realizuar q�llimet dhe objektivat e aktiviteteve p�r t� cilat ata jan� krijuar si dhe n� menaxhimin dhe mir�mbajtjen e pronave t� tyre.

Sipas llojit t� organizat�s, q�llimit q� ata ndjekin dhe ushtrimit t� aktivitetit t� tyre, organizatat jo-fitimprur�se jan� t� p�rjashtuara nga taksat mbi t� ardhurave vjetore t� realizuara nga donacionet dhe kuotimet e an�tar�sis�.

Organet kompetente shtet�rore kan� t� drejt� t� supervizojn� organizatat jo-fitimprur�se sipas ligjit mbi tatimet dhe sigurimeve shoq�rore, licencimit dhe ushtrimit t� aktiviteteve ekonomike, kontratave t� ushtrimit t� sh�rbimeve publike dhe sociale dhe kryerjen e aktiviteteve me fondet nga Buxheti i Shtetit.

Nj� aspekt shum� i r�nd�sish�m i pun�s s� shoq�ris� civile �sht� monitorimi i politikave qeveritare. Me gjith� p�rpjekjet e b�ra, monitorimi i Strategjis� Komb�tare p�r Zhvillimin Ekonomik dhe Social nga ana e shoq�ris� civile dhe komuniteteve sociale pengohet nga mungesa e nj� sistemi t� qart� monitorimi dhe vler�simi. N� k�t� kuad�r u duhet dh�n� prioritet m� i madh p�rpjekjeve t� ministrive p�r t� zhvilluar sisteme monitorimi dhe vler�simi p�r pun�n e tyre drejt arritjes s� objektivave t� SKZHES.

Nd�rsa ligji p�r Organizimin dhe Funksionimin e Pushtetit Vendor sanksionon pjes�marrjen e publikut n� vendim-marrjen lokale, kjo nuk arrihet leht� sepse mungojn� rregullat e detajuara qart� q� leht�sojn� pjes�marrjen n� nivel lokal. Nga ana tjet�r, ka nj� munges� nd�rgjegj�simi nga ana e qytetar�ve p�r t� drejtat e tyre si dhe p�r rolet dhe p�rgjegj�sit� e pushteteve vendore. Por nuk duhet harruar edhe apatia dhe mungesa e angazhimit qytetar p�r t� marr� pjes� n� qeverisje. Ndon�se organizatat e shoq�ris� civile marrin pjes� n� mbledhjet e pushtetit vendor, ato shpesh nuk besojn� se me k�to mbledhje do t� ken� mund�si t� ndikojn� n� vendim-marrjen dhe n� politikat publike.

Sektori i OJF-ve vazhdon t� mbetet i varur nga donator�t p�r grante. Historia dhe praktika e filantropis� vazhdon t� mbetet e dob�t. Ngritja e fondeve lokale pengohet si nga tradita ashtu edhe nga mungesa e stimujve p�r sektorin privat. Q�ndrueshm�ria financiare pa mb�shtetjen e donator�ve vazhdon t� mbetet nj� objektiv i larg�t.

Diversifikimi i burimeve t� financimit p�rfaq�son raste t� rralla. Nd�r OJF-t� q� e kan� arritur k�t�, jan� institutet e tipit �think-tank� n� Tiran� q� kan� mund�si q� t�u p�rshtaten shpejt k�rkesave t� donator�ve dhe thirrjeve p�r konsulenca e sh�rbime. Organizatat e shoq�ris� civile nuk jan� t� p�rgatitura p�r t� konkurruar p�r fonde t� BE-s� t� destinuara p�r sektorin e tret�. Nga ana tjet�r, numri i donator�ve dypal�sh evropian� po vjen n� ulje, �ka do t� thot� se edhe mund�sit� p�r diversifikim jan� n� r�nie.

Nj� draft-ligj i ri u p�rgatit p�r organizatat e shoq�ris� civile, i cili autorizon Ministrin� e Financave p�r aprovimin dhe regjistrimin e OJF-ve. Sipas k�tij ligji t� gjitha OJF-t� n� Shqip�ri (t� krijuara p�rpara apo pasi ligji t� hyj� n� fuqi) do ti raportojn� �do vit Organit Komb�tar p�r regjistrimin e OJF-ve, i cili nga ana e tij i raporton Ministris� s� Ekonomis� dhe OJF-t� jan� t� detyruara t� raportojn� me holl�si t� gjith� emrat dhe adresat si dhe firmat e t� gjith� an�tar�ve t� tyre.

Duke u p�rballuar me nj� ndryshim t� till� t� ligjit shum� OJF n� Shqip�ri kan� ngritur dyshimet e tyre n�se ky �sht� nj� hap i nd�rmarr� nga qeveria p�r t� kontrolluar aktivitetet dhe an�tar�simet e OJF-ve n� vend. Nuk do t� jet� habi n�se ky ligj miratohet t� sh�noj� fundin e pavar�sis� s� OJF-ve n� Shqip�ri.