Shoq�ria civile n� Serbi

16 Shkurt 2007

P�r k�t� arsye,sot n� Serbi ka dy rrug� t� ligjshme p�r t� regjistruar nj� organizat�:me an� t� Ministris� s� Brendshme, si� thot� ligji serb,ose me an� t� Ministris� s� Administrat�s Shtet�rore dhe Qeverisjes Vendore,si� e k�rkon dhe ligji federal. T� pakt�n Ligji mbi Trash�gimin�,Fondacionet dhe Fondet kan� rregulluar pun�n n� k�to shoqata, p�r t� cil�n Ministria e Kultur�s e ka p�r detyrim. Megjith�se ata sigurojn� nj� procedur� t� thjesht� regjistrimi, k�to ligje jan� t� vjetra dhe t� pap�rshtatshme p�r nevojat aktuale q� ka sektori jofitimprur�s.

Nuk �sht� p�rmendur bashk�punimi midis qeveris� dhe sektorit jo-qeveritar, dhe as m�nyra e rregullimit ligjor p�r OJF-t� p�r t� konkurruar tek fondet e buxhetit p�r projektet e tyre ose p�r t� huazuar apo marr� t� drejt�n e p�rdorimit t� zyrave t� shtetit p�r aktivitet e tyre. �T� gjitha format e bashk�punimit midis shtetit, vet�qeverisjes territoriale dhe autoriteteve lokale jan� drejtuar plot�sisht n� baza, q� natyrisht krijojn� kushte p�r arbitraritet t� plot� t� diktuar nga shteti dhe mungesa e siguris� ligjore dhe n� zvog�limin e pavar�sis� t� donator�ve t� huaj� tha Tatjana Pavlovic� Krisanic n� Analiz�n e Kuadrit Ligjor p�r Aktivitetet e Shoq�ris� Civile n� Serbi t� p�rgatitur p�r ProConcept. Qershorin e vitit t� kaluar, qeveria e Serbis� miratoi Ligjin mbi Shoqatat Civile, i cili m� von� u harmonizua me pik�pamjet e p�rfaq�suesve t� sektorit jo-fitimprur�s ,por vet�m pas nj� presioni t� madh nga OSBE, KE dhe BE.

Sidoqoft� ligji, asnj�her� nuk u miratua n� Parlament p�rpara zgjedhjeve t� 21 Janarit. K�shtu q� n� k�t� moment, kur bisedimet p�r krijimin e qeveris� s� re kan� filluar, �sht� e v�shtir� t� thuash se kur ligji do t� kaloj� p�r ndryshime t� m�tejshme. Ligji e b�n m� t� thjesht� procedur�n p�r regjistrimin e shoqatave civile, i cili tani e ul numrin e personave q� �sht� i nevojsh�m p�r t� krijuar nj� OJF n� tre qytetar�. Ligji garanton lirin� e veprimit, por gjithashtu siguron mund�sin� e ndalimit t� OJF-ve t� cilat shkelin Kushtetut�n.

Shoqatat e huaja kan� t� drejt� t� punojn� lirisht n� Serbi. Megjithat� organizatat jo-qeveritare t� huaja e kan� t� ndaluar t� punojn� n� vend n�se ata shkelin ligjin dhe Kushtetut�n sipas nj� vendimi t� marr� nga Gjykata e Lart� e Serbis�. Ligji garanton se nj� shoqat� mund t�i rris� t� ardhurat dhe asetet e saj n�p�rmjet kuotizacionit t� an�tar�ve, kontributeve vullnetare, donacioneve dhe dhuratave (n� para ose mallra), trash�gimive, qirave t� pasurive t� patundshme dhe me t� gjitha m�nyrat n� p�rputhje me ligjin. Shteti dhe autoritetet lokale mund tu japin grante dhe donacione OJF-ve.

Shoqatat civile q� jan� subvencionuar nga fondet publike duhet t� paraqesin nj� raport financiar p�r p�rdorimin e fondeve t� pakt�n nj� here n� vit. Organizatat Jo-fitimprur�se si nd�rmarrje t� vogla t� sektorit jo-fitimprur�s n� Serbi megjith�se Ligji mbi Shoqatat �sht� miratuar tani shpejt do t�u duhet t� luftojn� p�r shum� zgjidhje ligjore q� do t� sigurojn� q�ndrueshm�rin� e OJF-ve. Ky �sht� nj� set i plot� i ligjeve t� reja mbi gjendjen financiare dhe pozicionin e sektorit jo-fitimprur�s. Legjislacioni i taksave n� serbi nuk b�n ndonj� dallim nd�rmjet OFF-ve dhe organizatave t� tjera jofitimprur�se. Organizatat jo-fitimprur�se ashtu si homolog�t e tyre fitimprur�s duhet t� paguajn� TVSH, taksa dhe sigurimet shoq�rore p�r punonj�sit e tyre si dhe taks�n e sigurimit t� pajisjeve.

E p�rditshmja Politika shkruante n� Shkurt t� 2005 q� Sht�pia e t� Pastreh�ve q� �sht� n� ndihm� t� shtres�s m� t� dob�t sociale, duhej t� paguante TVSH p�r ushqimin e siguruar p�r personat e pastreh�. N� t� nj�jt�n koh� parlamentar�t nuk e paguanin TVSH-n� p�r ushqimin e tyre n� lokalin Skupstina. Disa ndryshime dhe amendamente t� b�ra n� ligjin mbi TVSH t� miratuar n� 2005 p�rjashtuan donacionet dhe asistenc�n humanitare nga detyrimet e TVSH-s�. Kjo i dha fund situat�s absurde p�r t� cil�n organizatat duhej t� paguanin TVSH p�r ndihmat humanitare q� vinin nga jasht�.

Nga ana tjet�r organet tatimore i trajtonin donacionet nga individ�t e huaj sit � prekshme nga taksat. N� fillim t� k�tij viti, organet tatimore vendos�n q� Komiteti i Avokat�ve t� t� Drejtave t� Njeriut (YUCOM) duhej t� paguante 5% taksa p�r donacionet e huaja si dhe 18% p�r donacionet e marra nga donator�t vendas. Vet�m nj� num�r i vog�l organizatash kan� t� drejt� t� mos paguajn� TVSH, kryesisht ato q� punojn� n� sferat e kultur�s dhe shkenc�s si dhe ato q� u p�rkasin institucioneve fetare.

Duke patur parasysh q� organet tatimore i trajtojn� ato si nd�rmarrje t� vogla, t� gjitha OJF-t� jan� t� detyruara, t� paraqesin nj� bilanc vjetor, p�r t� paguar taksat mbi t� ardhurat dhe fitimet e vitit t� m�parsh�m, jo m� von� se 10 Marsi i vitit n� vazhdim. Duke folur p�r sektorin jo-fitimprur�s, nuk mund t� lem� pa p�rmendur faktin q� shteti nuk i p�rdor politikat e tij tatimore p�r t� nxitur sektorin e biznesit p�r t� donacione bamir�sie dhe n� angazhime filantropike. �p�rfitimet q� ekzistonin disa vite m� par�, p�r t� kontribuar n� aktivitetet jo-fitimprur�se, jan� nd�rprer� dhe tani p�rballohen nga vet� ato. N� lidhje me k�t� � ne propozojm� q� donacionet e kompanive p�r sh�ndetin, arsimin, shkenc�n, bamir�si, besimet fetare, mjedisin dhe aktivitetet sportive t� njihen si shpenzime deri n� 3,5% t� totalit t� tyre t� t� ardhurave dhe fitimeve.

Ligji gjithashtu garanton q� shpenzimet humanitare jan� t� njohura edhe n�se kjo b�het n�p�rmjet organizatave humanitare t� regjistruara. K�shtu pagesat humanitare q� donator�t- subjektet ligjore dhe nd�rmarrjet realizojn� n�p�rmjet organizatave humanitare t� regjistruara p�r ushtrimin e aktiviteteve t� tilla, t� njihen n� balanc�n e taksave t� donator�ve n� linj�n e shpenzimeve totale n� nj� vler� jo m� pak se 3,5% t� t� ardhurave totale�, thot� Tatjana Pavlovic-Krisanic n� analiz�n e saj. Megjith�se ekziston Ligji mbi Donacionet dhe Asistenc�n Humanitare, nuk ekziston legjislacioni mbi zbutjen e taksave p�r kontributet n� bamir�si dhe filantropi.

Personat q� morr�n pjes� n� studimin e Indeksit t� Shoq�ris� Civile n� Serbi CIVICUS ran� dakord q� politikat ekzistuese t� mos stimulojn� ndonj� norm� t� dh�nies nga organizatat e shoq�ris� civile. E keqja e Domosdoshme, studim i 2005 drejtuar nga Federata e Organizatave Jo-qeveritare n� Serbi (FeNS), mbi situat�n e sektorit t� OJF-ve n� Serbi tregon q� shumica e 516 organizatave t� p�rfshira n� studim nuk jan� t� k�naqura me m�nyr�n se si trajtohet ky sektor nga qeveria. Mbi 62% e tyre besojn� q� shteti n� parim nuk �sht� i interesuar dhe e n�nvler�son r�nd�sin� e sektorit t� OJF-ve.

Nj� e kat�rta e personave t� intervistuar beson q� shteti i shikon OJF-t� si rivale dhe konkurruese. Megjithat�, zakonisht n�n nj� presion t� forte t� donator�ve t� huaj q� financojn� reformat n� Serbi, qeveria �sht� e detyruar t� p�rfshij� edhe OJF-t� n� procesin e p�rgatitjes s� disa dokumente strategjik� t� tilla si, Dokumenti i Strategjis� s� Uljes s� Varf�ris�. Nj� shembull i mire i bashk�punimit mes shtetit dhe sektorit jo-fitimprur�s �sht� p�rfshirja e grupimeve t� grave n� trajnimin e forcave policore n� veprimet q� nd�rmerren n� rastet e dhun�s n� familje. K�to grupime jan� t� p�rfshira edhe n� p�rgatitjen e draftit t� Ligjit mbi Dhun�n n� Familje.

Ky bashk�punim, plot�sisht funksional gjat� qeverisjes s� Zoran Djindjic, s� shpejti do t� humbiste n� sirtar�t e zyrave gjat� periudh�s s� Koshtunic�s. Trajtimi i p�rgjithsh�m i sektorit jo-fitimprur�s nga shteti do t� vazhdonte me keqkuptime, shpesh pamje antagoniste t� OJF-ve. Nd�rsa ka nj� mb�shtetje dashamir�se p�r organizatat sportive ose shoqatat artistike, trajtimi i organizatave q� punojn� n� fush�n e t� drejtave t� njeriut, ve�an�risht t� atyre t� lidhura me krimet e luft�s dhe gjykat�n e Hag�s, �sht� shpesh armiq�sor.

P�r sa i p�rket lirimit t� sistemit t� taksave, ne kemi mjaft fakte q� t� p�rkrahjes s� deklaruar nga shteti vet�m t� nj� segmenti t� sektorit jo-fitimprur�s ku 40% e t� ardhurave nga loj�rat e fatit t� Buxhetit t� Serbis� i shkojn� Kryqit t� Kuq dhe shoqatave t� t� tjera q� merren me zbatimin e programeve t� mbrojtjes dhe p�rmir�simit t� personave me aft�si t� kufizuar, pastaj instituteve t� p�rkrahjes sociale, organizatave humanitare, sporteve dhe autoriteteve vet�qeveris�se. �Vendi ka miratuar nj� qasje selektive kundrejt organizatave t� shoq�ris� civile.

P�r shembull, ajo nuk nd�rhyn n� pun�n e k�shillit t� nd�rtimit t� banesave, duke siguruar mb�shtetje financiare p�r organizatat q� punojn� n� fushat sociale dhe t� sh�ndetit, mban marr�dh�nie partneriteti me pjes�n e sektorit q� punon n� uljen e varf�ris� dhe �sht� simpatizante kundrejt shoqatave sportive dhe kulturore�, raporton Indeksi i Shoq�ris� Civile CIVICUS. Nga ana tjet�r IShC p�rmend publikimin e ��shtjeve nga Komisioni Evropian i cili konstaton q� �marr�dh�niet me nj� pjes� t� sektorit civil dhe medias q� ngrit�n problemin e krimeve t� luft�s, masakr�s s� Srebrenic�s n� ve�anti, varreve masive etj � jan� shkat�rruar m� s� shumti. Komisioni Evropian beson q� nj� pozicion i till� i qeveris� reflekton paaft�sin� e vazhdueshme t� saj p�r t� kuptuar rolin e shoq�ris� civile dhe medias n� shoq�rit� demokratike si dhe tendenc�n e nd�rhyrjes n� pun�t e tyre, i cili �sht� nj� problem shqet�sues�. Q�ndrimi armiq�sor i qeveris� ndaj organizatave t� tilla ka krijuar nj� ndjenj� negative t� publikut drejt organizatave t� interesuara. Q�ndrimi i qeveris� drejt organizatave q� insistojn� n� implementimin e plot� t� liris� s� qasjes s� informacionit, zvog�limit t� korrupsionit, pavar�sis� s� gjyq�sorit, ��shtje q� lidhen me forcat e armatosura, mjedisin etj� �sht� e dukshme nga �m� shum� injoranc� e partneritetit, e shoq�ruar nga rrahjet e rastit, pengesat, masat, etj ��, shton raporti i CIVICUS.

N� p�rgjith�si qeveria e trajton sektorin jo-fitimprur�s si nj� �e keqe e domosdoshme� dhe e m�njanon zhvillimin e partneritetit me OJF-t�. N� vazhdim t� Ligjit mbi Shoqatat Civile n� Serbi mungon organi shtet�ror apo nj� dokument strategjik q� do merrej me sektorin jo-fitimprur�s. N� asamblen� e saj vjetore t� mbajtur n� FeNS nj� nga prioritetet do t� jet� puna mbi marr�dh�niet institucionale me institucionet shtet�rore, e cila do t� �oj� n� nevoj�n e dialogut mes shoq�ris� civile dhe institucioneve shtet�rore. Asambleja e FeNS mori vendim p�r t�i drejtuar aktivitetet e Federat�s drejt p�rgatitjes s� strategjis� s� shoq�ris� civile p�r t� garantuar nj� zhvillim t� shpejt� dhe t� q�ndruesh�m t� k�tij segmenti t� r�nd�sish�m t� shoq�ris�.