Politika n� Ballkan

�... nj� kompromis i v�rtet� �sht� nj� situat� kur te dyja pal�t jan� t� pak�naqura me zgjidhjen...� Henry Kissinger, Sekretari i m�parsh�m i Shtetit n� USA

K�t� ne e jetojm� n� koh�n e politik�s dhe politika nuk �sht� m� shum� se nj� prodhim i fundit. Dil jasht� dhe ulu n� kafen t�nde t� preferuar. Parashikohet q� kafja e juaj �sht� diku n� vendet e Europ�s Juglindore, shanset jan� q� njer�zit e ulur n� tryez�n pran� jush do t� pijn� ekspresin e tyre qet�sisht dhe t� diskutojn� shkenc�n politike lokale n� nj� stil di�ka te nxehur.

Politika apo disa nga njohurit� e nevojshme p�r fillestar�t t� k�tij arti mitik p�rdoren �do dit� e m� shum� nga �do person i k�tij planeti. Ne negociojme �mimet e tregut t� zarzavateve, f�mij�t negociojn� shumat e shtesave javore ose �kur kthehen n� sht�pi dhe tek shtrati� vendosin afatet me prind�rit e tyre. �sht� rregulluar madje, me disa p�rjashtime s� paku, t� rregullohet m�nyra q� ne flasim, n�p�rmjet konceptit te korrektes�s politike.

Natyrisht, q� burrat (dhe grat�) jan� kafsh� politike � Aristotel�s �zoon politicon� � ka qen� e qart� prej s� paku 23 shekujsh. Politikat mbi t� gjitha jan� t� dobishme, sepse ato parashikojne instrumentat e nevojshem t� arrihen strategjit� e sakta te vendimit t� shoq�ris� si dhe t� zgjidhin konfliktet dhe problemet n� nj� m�nyre paq�sore, t� pranueshme p�r shumic�n e qytetar�ve n� shoq�ri.

N� Ballkan (ose t� perdorim termin korrekt Europa Juglindore) politikat kan� patur impakt t� madh n� jet�n e p�rditshme t� qytetar�ve. Nuk �sht� surpriz� shum� e madhe, duke konsideruar situat�n. Vonesa e reformave ekonomike kan� shkaktuar kaos n� sistemin e m�parsh�m t� rregullit t� pun�s s� garantuar, k�shtu q� n� disa vende (Bosnja dhe Herzegovina dhe Maqedonia vijn� n� mend) shkalla zyrtare e papunsis� sh�nohet rreth se paku 40 per qind. Situata nuk �sht� m� mir� edhe ne vendet e tjera te rajonit.

Cfar� t� themi n� lidhje me pasojat e dekadave t� luft�s q� v�rshuan n� Jugosllavin� e m�parshme ? Lufta �sht� mbi t� gjitha, �nj� vazhdim i politik�s me fjal� t� tjera�, do t� shtonte von Klause�itz. I shitur n� idet� e shteteve komb�tare t� konsoliduara n� territoret etnike te konsoliduara, popujt e Ballkanit duken te paaft� t� heqin dhe shkarkojn� politikat e nacionalizmit, shovinizmit dhe p�rjashtimit.

Faktet q� proceset e globalizimit dhe influksi i jasht�m m� i lir� ka b�r� konsumator�t e t� mirave q� t� shkat�rrojn� industrit� lokale dhe t� krijojn� ushtri t� papun�sh n� rrug� si dhe t� k�rkoj� lemosh nga ekonomija e gjelb�rt, ka emb�lsuar s� tep�rmi sundimin e diskutimit mbi Integrimin Europian, ekonomin e tregut t� lir� e keshtu me radh�, n� zemrat e popullsis� lokale.

Si� thot� Branislav Sarkanjac, filozof i politik�s Maqedonase �p�r dy mij� vjet ka qen� vet�m nj� pyetje legjitime politike �Une e dua t� gjith� dhe une e dua tani�. Jo p�r t� p�rmendur faktin q� inspirimi politik t� votuesve n� Ballkan radh� korespondon tek ideja e mir�, p�rgjegjsia qytetare e promovuar nga d�rgesat e Per�ndimit. Njer�zit e k�tyre an�ve kan� l�vizuar majtas, duke k�rkuar t� drejta sociale q� ato ndiejn� se jan� humbur me kolapsin e regjimeve socialiste, por gjithashtu tek t� drejtat, duke k�rkuar nacionalism dhe kolektivitet m� shum� se t� drejt� civile dhe te drejta individuale. Nuk �sht� p�r tu habitur q� Partia Radikale Serbe ka t� tilla n� Serbi, kur ne shikojm� q� ato deklarojn� p�rgjigje t� platformes, s� paku deklaruese, k�to ��shtje t� nxehta t� drejt�sis� sociale dhe t� ushqimit t� lir� dhe inspirimin nacionalist p�r �shtete t� m�dha etnike�

Dosja e jone �sht� e interesuar m� shum� n� bashkpunimin nd�rmjet politik�s dhe shoq�rise civile ne rajon. Organizatat civile jan� t� p�rcaktuara dhe t� nd�rtuara t� ngrijn� profilet dhe t� institucionalizojn� interesin politik t� komuniteteve lokale. Qytetar�t jan� p�rdorur n� situata n� t� cilat t� gjitha zgjidhjet vijn� prej sip�r. Shum� radh� komunitetet lokale organizohen, formulojn� k�rkesat e tyre dhe p�rpiqen t� b�jn� presion qeveris� dhe autoriteteve kompetente t� gjejn� zgjidhje p�r problemet e tyre.

Dhe ne nuk mendojm� vet�m p�r organizatat e specializuara q� punojn� n� fush�n e edukimit t� votuesve, monitorimin e zgjedhjeve ose luft�s kund�r korrupsionit. Nj� shembull i mir� �sht� Veleshi, Maqedoni, nj� nga qytetet m� t� ndyera ne Europ�. Nj� l�vizj� qytetare e perq�ndruar n� ��shtje mjedisore t� ndotjes s� shkaktuar nga udheheqja e keqe lokale dhe smalti i zinkut rezultoj me nj� presion t� till� ndaj qeveris� saq� industrija u mbyll derisa ato vendosen paisjet filt�ruese
Organizatat joqeveritare n� rajon jan� nj� histori e vecant�. Shum� nga ato jan�, m� t� vertet� t� p�rfshira n� proceset politike. S� fundi n� Maqedoni, ka patur shum� biseda dhe kund�rshtime nga opozita politike n� lidhje me perfshirjen e shoqatave n� fushat�n e Zgjedhjeve Presidenciale. Kjo nuk �sht� nj� krim i mirfillt� por akuzat jan� se ato mor�n an�n e nj� kandidati t� vetem pjesmarr�s n� zgjedhje dhe vepruan si nje grup efektiv i presionit. Lexo opinionin n� artikullin e shkruar nga Jove Kekenovski (i publikuar ne origjinal ne te perditshmen Maqedonase Vreme.

Nj� tjet�r shembull i mir� mund te gjindet n� Kosovo ku, k�t� vit, shum� organizata t� shoq�ris� civile ishin t� perfshira n� nj� fushat� t� gjer� duke u perpjekur t� sjellin nj� proces t� ri elektoral, i cili do te sillte zgjedh�sit m� pran� procesit te vendim-marrjes, por n� fund te dit�s, ishin partite politike dhe trupat nderkomb�tare q� n� m�nyre arbitrare vendosen te mos e ndryshojne. Shiko nje nga artikujt e publikuar n� SEE portal (Listat e hapura jane shprehje direkte e demokracise.

Ka edhe nj� problem q� organizatat jo-qeveritare duhet t� p�rballojne. OJQ-t� jan� t� trajtuara me paragjykime. Fondet e tyre t� ardhura m� shum� nga jasht�, ato jan� krijuar jo ne baz� t� nj� nevoje lokale apo iniciative, por nga nj� �nevoje e jashtme� p�r cfar� nevojash �jan�. Megjithat� ato vijn� n� nj� situat� p�r t� cil�n duhet t� promovojn� idet� dhe strategjit� q� jan�, n� rastin m� t� mir� nj� skenar, vleresohen jo aq t� r�nd�sishme nga themeluesit lokal. Pik�risht pyet aktivistet qe punojne n� promovim sa leht� �sht� t� bindesh njer�zit t� pranojn� iden� e toleranc�s p�r anetar�t e etnive te tjera, sociale, raciale ose grupet fetare.

M� n� fund nj� nga dob�site m� t� m�dha, n� v�shtrimin e njer�zve t� zakonsh�m, t� situat�s aktuale politike �sht� q� politika �sht� duke rritur adoptimin si nj� thirrje profesionale e njer�zve t� cilat kan� m� shum� kualitete burokratike se sa karizmin personal. Koha e autokrat�ve apo diktator�ve q� dominuan politik�n n� Balkan, si Josip Broz-Tito apo Enver Hoxha si shembuj tipik, ka kaluar dhe ka shum� pak shanse q� ato mund t� kthehen. P�r nj� rajon me tradita t� forta t� rregullave autokratike, brezi aktual i politikaneve �sht� shum�ngjyr�sh t� t�rheq p�rkrah�s.

Pra ku q�ndron Ballkani p�r momentin ? T� gjitha vendet e rajonit ngadal�sisht po b�jn� hapa p�rpara tek e deshirueshmja an�tar�si me Bashkimin Europian. Politika lokale n� m�nyre t� ngritur reflekton diktatin e ardhur nga Brukseli ose Washington (nuk �sht� domosdoshm�risht nj� gj� e keqe, t� jemi t� sigurt). K�to ide jan� me shpesh se jo n� nj� lidhje t� d�shirave dhe aspiratave t� popullsis� lokale. Njer�zit kan� hequr dor� nga idea q�, k�do q� votojn� p�r pushtet, do t� ndryshoj shpejt strategjin� t� peraf�rsishme t� tyre dhe k�rkesat aktuale p�rreth.

Me t� v�rtet, le t� marrim p�r nj� moment ��shtjen e pajtimit (see One�orld SEE Dosja e Pajtimit). Shpesh nj� num�r n� rritje i politikan�ve jan� duke marr� rrug�n e Nelson Mandel�s. Kjo �sht� nj� p�rpjekje q� ia vlen t� lavd�rohet, por nganj�her�, ajo duket e pasinqert�. Kualitete t� mira t� �t� folurit dyfish� n� bot�n e politik�s son�. Kandidat�t n� gar� thojn� nj� di�ka tek ambasador�t dhe perfaqesuesit e organizatave t� m�dha dhe di�ka tjet�r tek mb�shtet�sit e tyre. Nj� populis�m i (pa)sh�ndetshem mund t� b�j mrekullira p�r nj� fushat� t� paqart� elektorale, nd�rsa mesazhet e pajtimit dhe toleranc�s shum� radh� bien n� nj� nivel t� k�naqsh�m

Kjo �sht� ku politikan�t duhet t� kujdesen p�r k�shillat e partner�ve t� tyre nd�rkombetar�. Pajtimi �sht� nj� proces shum� m� i gjat�, se sa i deshiruesh�m n� pergjith�si dhe ai do te marr lidershipin e vertet� t� elit�s s� politik�s n� m�nyr� q� ta arrij at� n� nj� kujtes� t� nj� stili tjet�r. Ndofta duke rrezikuar n� gjykimin e pakuptimt� , politikan�t duhet t� p�rpiqen dhe t� perdorin fjalimet e tyre t� b�ra p�r zyrtar�t e Komisionit Europian ti drejtohen qytetar�ve t� tyre si dhe e kund�rta. T� p�rpiqen ti spjegojn� popullit cilat jane vishtir�sit� n� vend qe ti fshehin ato n�n rrogoz.

Kjo �sht� nj� situat� potencialisht e rrezikshme. Megjith�se nd�rhyrjet e jashtme parandalojn�, n� v�shtrimin e shumic�s, grupet antagoniste etnike dhe shtetet t� gjejn� zgjidhje t� dhunshme t� problemeve t� verteta ose problemeve imagjinare, ka l�n� popullsin t� desilizionuar e cila �sht� gjithnj� e m� pak e interesuar t� ndjek t� drejtat politike. T� marrim Serbin� si nj� shembull, e cila ka d�shtuar n� zgjedhjen e Presidentit t� ri n� tre zgjedhje t� nj�pasnj�shme p�r shkak t� faktit q� shumica e votuesve zgjodhen t� abstenojne.

Q�llimi i v�rtet�, pra, �sht� t� animoj njer�zit q� t� rilindin interesin p�r politik�n, p�r k�t� �sht� m�nyre e vetme q� t� sigurohen q� ato do t� ken� kontroll p�r jet�n dhe fatet e tyre.